Không thể thiếu chất béo trong sữa mẹ!

  • 19:28 ,21/07/2019

KHPTO - Trong sữa mẹ, có đủ các chất dinh dưỡng cần thiết với một tỷ lệ thích hợp với nhu cầu của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, từ các chất sinh năng lượng (như protein, lipid, glucid), đến các vi chất dinh dưỡng tối cần thiết cho sự phát, cũng như sự có mặt của các kháng thể có thể có trong sữa non.

Chất béo có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển thể lực và trí não của trẻ

Chất béo tham gia cấu tạo các tế bào và dịch thể của các tổ chức, đặc biệt là tổ chức não. Các acid béo không no (như linoleic acid; arachidonic acid; docosahexaenoic acid - DHA)… là thành phần của nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học cao, là yếu tố cần thiết để cấu tạo màng tế bào, các tổ chức liên kết, tổ chức thần kinh.

Trong những năm đầu đời, trẻ tăng trưởng và phát triển nhanh cả về thể chất và tinh thần, đặc biệt là các tổ chức thần kinh, não bộ… Trọng lượng não tăng nhanh sau khi sinh: lúc sinh não chỉ nặng 350 g, lúc 1 tuổi nặng gấp 3 lần (khoảng 1.100 g). Não bộ và các mô thần kinh đặc biệt giàu chất béo, do đó sự thiếu hụt về chất béo trong khẩu phần ăn hàng ngày ảnh hưởng đến chức phận nhiều cơ quan, đặc biệt là cơ quan thần kinh. Có thể nói, chất béo trong sữa mẹ giúp cho sự phát triển về thể lực và trí tuệ của trẻ em ngay từ giai đoạn rất sớm vì nó giữ vai trò quan trọng đối với hệ thần kinh trung ương của trẻ.

Ngoài ra, chất béo còn là dung môi tốt để hòa tan các vitamin A, D, E, K, là những vitamin có nhiều chức năng quan trọng trong cơ thể, cơ thể muốn hấp thu và sử dụng tốt các vitamin này phải cần có chất béo trong khẩu phần ăn.

Những khám phá kỳ diệu về chất béo ở mức độ phân tử

Về mặt cấu trúc phân tử, hầu hết chất béo trong sữa mẹ dưới dạng triglycerid, hình thành từ sự gắn kết 3 acid béo vào một phân tử glycerol ở các vị trí 1; 2; 3. Các acid béo trong sữa mẹ chủ yếu là acid palmitic, vị trí gắn kết của acid palmitic vào phân tử glycerol nói trên sẽ tác động đến tính chất, khả năng hấp thu của chúng trong hệ tiêu hóa đang phát triển của trẻ. Về mặt lý thuyết, trong sữa mẹ, acid palmitic có thể gắn ở các vị trí khác nhau tại 3 vị trí trên phân tử glycerol, nhưng nhiều nhất, tới 70%, là gắn ở vị trí 2, được gọi là sn-2 palmitate, hay beta-palmitate, hay ngắn gọn là OPO. Trong khi đó ở sữa bò, hay dầu thực vật, các acid palmitic thường gắn kết ở vị trí số 1; số 3 (gọi là sn-1 hoặc sn-3, hay ngắn gọn là POP. Những thông tin này có vẻ khó hiểu với nhiều người, nhất là không phải chuyên ngành, nhưng nó là căn cứ để giải thích tại sao cũng là chất béo mà lại khác nhau về chức năng và khả năng hấp thu, tiêu hóa đến như vậy!

Cấu trúc phân tử chất béo trong sữa mẹ giúp trẻ tiêu hóa tốt nhất, tăng hấp thu lượng calci

Chất béo khi đi vào ống tiêu hóa, sẽ được tiêu hóa hấp thu nhờ các enzym có sẵn trong các tuyến tiêu hóa của trẻ. Ở trẻ sơ sinh, các enzym ở miệng, dạ dày, tuyến tụy chịu trách nhiệm phân cắt chất béo từ sữa mẹ (mà chủ yếu là chất béo dạng sn-2 palmitate), để cung cấp các acid béo giữ vai trò quan trọng trong sự tăng trưởng và phát triển của trẻ. Còn với chất béo dạng sn-1, sn-3 palmitate, hệ tiêu hóa non yếu của trẻ sẽ không đủ khả năng phá vỡ các liên kết ở những phân tử này để hấp thu. Do vậy, chúng đi tiếp vào ruột, liên kết với calci thành “xà phòng calci” (một dạng hợp chất calci) không tan.

Việc hình thành “xà phòng calci” không chỉ ảnh hưởng đến việc hấp thu acid béo mà còn ảnh hưởng đến hấp thu calci và ảnh hưởng không tốt đến hệ vi sinh đường ruột. Điều này lý giải tại sao trẻ được nuôi bằng sữa bò thì phân thường rắn và đào thải nhiều phân hơn trẻ được nuôi bằng sữa mẹ. Việc hình thành “xà phòng calci” còn kéo theo một lượng lớn calci ra ngoài, làm cho trẻ dễ bị thiếu calci.

Chất béo trong sữa mẹ giúp tăng số lượng các vi khuẩn có lợi trong đường ruột, giúp trẻ tiêu hóa tốt nhất

Các dưỡng chất cụ thể của sữa mẹ, trong đó có chất béo dạng sn-2 palmitate (OPO) được chứng minh có liên quan đến việc tăng số lượng các vi khuẩn có lợi như Lactobacillus, Bifidobacteria. Do vậy, chuyên gia cho rằng sn-2 palmitate quan trọng trong sự phát triển của hệ vi sinh ruột, chống lại nhiễm trùng, có các tác động tích cực khác trên sự phát triển đáp ứng miễn dịch.

Trẻ được nuôi bằng sữa mẹ thường ít quấy khóc, phải chăng do trẻ dễ tiêu hóa, không bị khó chịu, phân mềm và dễ đi hơn, đó là do tác dụng của sn-2 palmitate (OPO) có nhiều trong sữa mẹ.

Các nhà khoa học đã nghiên cứu và đưa ra một chế độ ăn giàu sn-2 palmitate (OPO) cho một nhóm trẻ được nuôi bằng sữa công thức, kết qủa cho thấy nhóm trẻ này có thời gian khóc trong ngày ít hơn hẳn nhóm trẻ khác cũng được nuôi bằng sữa công thức nhưng không được làm giàu bằng sn-2 palmitate (OPO).

BS. HỒNG SƠN (Viện dinh dưỡng quốc gia)
  • Hotline
    (028) 3920 1523
  • Email