Tạo trầm cho cây dó

  • 14:31 ,21/03/2008

Một cây dó bầu (dó trầm, trầm hương...) được cưa gốc đổ xuống, mặt cắt tròn có đốm đen ở giữa: trầm hương! Vệt trầm hình sao, màu đen tuyền, “ăn” không lớn lắm, chỉ chiếm khoảng 1/5 diện tích mặt cắt của thân cây dó, nhưng điều đáng nói là nó tạo được trầm do chính bàn tay của con người.

Vườn dó

Ông Nguyễn Sơn Định (thôn Xuân Sơn, Ân Hữu, Hoài Ân, Bình Định) trồng cây dó trong vườn nhà cách đây 10 năm, nay đường kính gốc khoảng 15 cm, cao chừng 7 m. Ông nhờ Công ty TNHH SX-DV-TM Bảy Núi (TP.HCM) tạo trầm. Sau 13 tháng, đến cuối tháng 2/2008 đốn thử thì cây đã cho trầm. Trong vườn nhà ông Định có trồng 50 cây dó xen lẫn với nhiều trụ tiêu. Có lẽ nhờ đất gò đồi phì nhiêu nên cây tươi tốt. Ông đã vay ngân hàng 10 triệu đồng nhờ Công ty Bảy Núi tạo trầm cho 50 cây dó của mình. Ước tính mỗi cây cho 200 g trầm hương, có giá 200 USD.

Tạo trầm cho cây dó

Theo Công ty Bảy Núi, cây dó (Aquilaria crassna) sau khi trồng được 6 - 9 năm, vòng thân cách mặt đất 1,4 m đạt 32 cm trở lên thì tạo trầm được. Thao tác tạo trầm rất đơn giản: khoan các lỗ tròn đường kính chừng 1,5 cm, chiều sâu chừng 2 - 3 cm trên thân cây từ gốc lên đến 2/3 cây theo mật độ nhất định. Sau khi cho chất tạo trầm, nhét đoạn ống nhựa cùng cỡ vào. Sau từ 9 - 12 tháng, cấy lần 2 (kit 2), và sau khoảng 2 năm thì khai thác trầm. Bình quân mỗi cây thu được: trầm lát loại cực tốt có nhiều dầu đen hoặc nâu 10 - 50 g/cây, trầm lát tốt vừa 200 - 250 g; ngoài ra còn có 1 kg trầm vụn, 14 - 20 kg gỗ vàng dùng nấu dầu hay làm nhang trầm.

Theo bà Nguyễn Thị Huỳnh Yến, giám đốc công ty, Công ty Bảy Núi đã được chuyển nhượng công nghệ tạo trầm này từ một sáng chế ở Hoa Kỳ và là nhà cung cấp độc quyền công nghệ này ở Việt Nam. Công ty đảm bảo đã cấy là có trầm 100%. Nếu việc tạo trầm làm cho cây chết hay không cho trầm thì công ty sẽ bồi thường, trừ trường hợp cây chết do sâu bệnh, úng nước.

Mỗi cây tạo trầm lần đầu (kit 1) tốn khoảng 250.000 đồng (tùy theo cây lớn, nhỏ), lần hai 300.000 đồng, lần ba 350.000 đồng.

Theo bà Huỳnh Yến, có 2 phương thức để bà con chọn lựa: một là công ty thu mua tất cả, hai là ăn chia.

 

Bà Nguyễn Thị Huỳnh Yến (hàng đầu bên phải) hài lòng với chất lượng trầm đốt thự tại vườn nhà ông Nguyễn Sơn Định

 

Cây dó Hoài Ân

Vùng rừng núi của huyện Hoài Ân, huyện An Lão (Bình Định) có nhiều trầm tự nhiên nhưng sau năm 1975 thì bị khai thác triệt để để tìm trầm, cây dó nơi này có nguy cơ tuyệt chủng. Cách đây chừng 15 năm người dân Hoài Ân đem cây con hoặc hạt dó từ rừng về trồng trong vườn nhà.

Do có thông tin tạo được trầm, nhiều người dân Hoài Ân đã trồng dó. Cả huyện hiện có khoảng 700.000 cây dó bầu, trồng từ khoảng năm 1990 đến nay. Các xã trồng nhiều cây dó là Ân Hảo, Ân Nghĩa, Ân Hữu, Ân Mỹ, Ân Tường Tây...

Những năm 2001 - 2002, Trung tâm ứng dụng tiến bộ KHCN Bình Định nhân giống thành công cây dó bầu bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào, tuy vậy mức tiêu thụ còn hạn chế so với dùng hột giống.

Ở Hoài Ân nhiều người trồng dó với quy mô lớn. Ông Nguyễn Hữu Toàn (Ân Mỹ) cho biết: vườn dó của ông trên 15.000 cây, trồng 11 năm nay. Cách đây 4 năm, ông thử tạo trầm bằng phương pháp cơ học, tạo vết xước, đóng đinh... rồi một số công ty về tạo trầm, nhưng không thành công. Ông Phan Văn Trọng (Ân Thạnh), ông Hồ Văn Đẩy (Ân Tường Tây) mỗi người trồng gần 1.000 cây dó, đến nay đủ tiêu chuẩn tạo trầm. Ông Huỳnh Thế Thiện (Ân Tín) cho biết: ông trồng dó từ năm 1993. Năm 2003 vài công ty đến “gây men” (cấy men, tạo trầm) nhưng cây bị rục (thối rữa) giữa cây, không kết quả.

Khi cây từ 5 - 7 tuổi người ta bắt đầu tạo trầm. Bằng phương pháp cơ học - tức là tạo vết thương bằng cách đục lỗ, đóng đinh sắt...; có lúc cũng có một số đơn vị kinh doanh về địa phương này tạo trầm bằng vi sinh, hóa học, nhưng cuối cùng không tạo được trầm. Một nông dân nhớ lại: năm 2004 có công ty ở TP.HCM mua với giá 500.000 đồng/cây 15 năm tuổi, sau đó lại thôi không mua nữa. Người trồng dó không có đầu ra, rất hoang mang, có người chặt bỏ để lấy đất trồng cây khác hiệu quả hơn.

Cây dó bầu trồng trên đất Hoài Ân trong vườn nhà vườn rừng lớn rất nhanh. Sau 5 - 6 năm đường kính gốc đạt 10 - 12 cm, cao 3 - 4 m. Ông Hậu cho biết, phải là đất sỏi, dạng hạt, thoát nước tốt. Giai đoạn đầu chăm bón cẩn thận thì cây mới phát triển nhanh. Theo giá hiện nay, trồng 1 ha dó bầu, sau 6 - 7 năm bán được khoảng 500 triệu đồng (1 ha trồng 1.000 - 1.200 cây, giá 500.000 đ/cây). Ngoài giá trị tạo trầm, thân cây dó còn chưng cất được tinh dầu, làm nhang, giá bán 1.000 đồng/kg thân cây, cành nhánh đã bóc vỏ.

Tình hình phát triển cây dó trong nước

Theo tài liệu hội thảo về cây dó trầm hương của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn tại Hà Tĩnh (9/2007), đến năm 2006 Việt Nam có 20 ngàn ha cây dó bầu, trầm hương, phân bổ khắp 3 miền Bắc, Trung, Nam, nhiều nhất là ở phía tây - trung trung bộ (từ Hà Tĩnh vào đến Khánh Hòa).

Từ năm 1996, dựa trên nguyên lý tạo stress cho cây bằng vi sinh, hóa học, cơ học... với cơ chế tự bảo vệ, cây tiết ra nhựa trầm, ông Nguyễn Huy Hoàng (xã Tiên Mỹ, Tiên Phước, Quảng Nam) đã thu từ 20 cây dó tạo trầm, được 1 kg trầm loại 4 và 30 kg trầm loại 5 - 6, bán được 5,5 triệu đồng. Nay ở huyện này trồng 1 triệu cây dó. Đa số không tạo được trầm. Cây 4 - 5 tuổi bán được 500.000 đến 1 triệu đồng/cây. Có người mua cây để tạo trầm, chiết xuất tinh dầu.

Năm 1999, tỉnh Khánh Hòa có đề tài nghiên cứu tạo trầm cây dó, nhờ tác nhân vi sinh: dùng 3 chủng nấm Aspergillus phoenicis (CDA) Thom, Penicillium citrinum ThomPenicillinum sp., cho kết quả “cây có dấu hiệu trầm, đốt thơm”.

Hiện nay Việt Nam có khoảng 10 cơ sở chưng cất tinh dầu trầm, chủ yếu ở Hà Tĩnh, Quảng Nam... Tuy vậy hiệu suất chưng cất thấp chỉ đạt từ 0,02 - 0,05% tinh dầu (Thái Lan đạt cao, từ 0,16 - 0,6%).

Ngoài ra, dự án Rừng Mưa của Hà Lan đang thực hiện ở Việt Nam sản xuất trầm hương theo hướng bền vững về kinh tế, môi trường. O

 

Ông Nguyễn Sơn Định và vườn dó bầu của mình

  • Hotline
    (028) 3920 1523
  • Email