Sửa đổi Nghị định về xét tặng danh hiệu nghệ sĩ để tránh bỏ sót tài năng

  • 13:28 ,03/07/2020

KHPTO - Nghị định số 89/2014/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xét tặng danh hiệu “Nghệ sĩ nhân dân”, “Nghệ sĩ ưu tú” ban hành đã 6 năm, đến nay trải qua 2 lần xét tặng danh hiệu và làm nảy sinh những bất cập cần phải sửa đổi, bổ sung. Tuy nhiên, quá trình thu thập ý kiến đóng góp cho việc sửa đổi, bổ sung cũng đang gây ra những ý kiến trái chiều.

Tháo gỡ những bất cập

Ngày 29/9/2014, Chính phủ ban hành Nghị định số 89/2014/NĐ-CP là căn cứ pháp lý quan trọng để xét, tôn vinh những cá nhân hoạt động và có nhiều cống hiến trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật; thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với các văn nghệ sĩ trong tình hình mới.

Việc trao tặng danh hiệu vinh dự cao quý của Nhà nước cho các nghệ sĩ đã góp phần động viên, khích lệ các văn nghệ sĩ - “những người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa” hết mình cống hiến cho nền văn học nghệ thuật nước nhà, say mê trong sáng tạo, biểu diễn nghệ thuật, để có nhiều chương trình, tác phẩm, tiết mục nghệ thuật có giá trị phục vụ nhân dân.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được vẫn còn một số vướng mắc trong quá trình xét tặng danh hiệu do một số quy định của Nghị định số 89/2014/NĐ-CP chưa phù hợp với thực tiễn.

Cụ thể, về cách tính thời gian hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp được quy định tại khoản 3, Điều 3 Nghị định số 89/2014/NĐ-CP quy định: “Thời gian hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp được tính từ thời điểm cá nhân tốt nghiệp một trường nghệ thuật chuyên nghiệp đến thời điểm xét hồ sơ tặng danh hiệu “Nghệ sĩ nhân dân”, “Nghệ sĩ ưu tú” tại Hội đồng xét tặng cấp cơ sở”.

Tuy nhiên, trên thực tế, đối với một số loại hình nghệ thuật truyền thống, cơ bản việc đào tạo diễn viên là do các trường văn hóa, nghệ thuật chuyên nghiệp đào tạo, song cũng có không ít nghệ sĩ được đào tạo mang tính truyền nghề (nghệ sĩ được tuyển vào các đoàn nghệ thuật vừa được truyền nghề vừa tham gia biểu diễn). Hiện nay, các nghệ sĩ đó phần lớn tuổi đời cao, có nhiều đóng góp cho bộ môn nghệ thuật truyền thống (nhất là ở bộ môn nghệ thuật chèo, cải lương và tuồng cổ) ở nhiều địa phương.

Cũng có một số nghệ sĩ trẻ là những người có tài năng, hiện là diễn viên chính của các đoàn nghệ thuật, vừa tham gia biểu diễn vừa học tập tại các trường văn hóa, nghệ thuật của tỉnh, thành phố... Do vậy, trong đợt xét tặng danh hiệu lần thứ 8 và lần thứ 9, Hội đồng các cấp thống nhất tính thời gian tham gia nghệ thuật chuyên nghiệp cho các nghệ sĩ theo hồ sơ cá nhân đã được cơ quan thẩm quyền ở địa phương xác nhận. Cách làm này giúp tránh bỏ sót việc tôn vinh các nghệ sĩ có tài năng đặc biệt xuất sắc, có nhiều đóng góp ở một số lĩnh vực nghệ thuật truyền thống.

Về tiêu chuẩn giải thưởng, theo quy định tại khoản 4, Điều 8 Nghị định số 89/2014/NĐ-CP, nghệ sĩ đã được phong danh hiệu “Nghệ sĩ ưu tú” và có ít nhất 2 giải vàng quốc gia sau khi được tặng danh hiệu “Nghệ sĩ ưu tú” mới được xét tặng danh hiệu “Nghệ sĩ nhân dân”. Tại khoản 4, Điều 9 Nghị định quy định, nghệ sĩ phải có ít nhất 2 giải vàng quốc gia hoặc 1 giải vàng quốc gia và 2 giải bạc quốc gia mới được xét tặng danh hiệu “Nghệ sĩ ưu tú”.

Tuy nhiên, trong hai đợt xét tặng vừa qua, có một số trường hợp dù chưa đạt đủ tiêu chuẩn về giải thưởng nhưng được Hội đồng xét tặng các cấp thống nhất trình Thủ tướng Chính phủ đề nghị Chủ tịch nước xét phong tặng, truy tặng danh hiệu “Nghệ sĩ nhân dân”, “Nghệ sĩ ưu tú”. Đó là những nghệ sĩ lão thành, có nhiều đóng góp cho nghệ thuật nước nhà trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước; nghệ sĩ người dân tộc thiểu số; nghệ sĩ đã tham gia tích cực vào việc phát triển phong trào văn hóa, nghệ thuật; nghệ sĩ hoạt động trong các bộ môn nghệ thuật truyền thống như: tuồng, chèo, cải lương; nghệ sĩ là giảng viên các trường đào tạo văn hóa, nghệ thuật chuyên nghiệp; nghệ sĩ hoạt động trong loại hình nhạc giao hưởng thính phòng, nhạc vũ kịch... mà do đặc thù ngành nghề ít có các cuộc thi được tổ chức...

Một trong những bất cập đã nảy sinh nữa là về số lượng thành viên và cơ cấu thành phần Hội đồng xét tặng các cấp. Nhiều ý kiến yêu cầu cần tăng thêm các chuyên gia, giảm bớt đại diện các cơ quan nhà nước và giảm tỷ lệ phiếu bầu tại các Hội đồng xét tặng giải thưởng, bởi theo quy định của Nghị định số 89/2014/NĐ-CP, tỷ lệ phiếu bầu đồng ý từ tổng số thành viên Hội đồng có tên trong Quyết định phải đạt từ 90% trở lên là rất khó khăn.

Lý do là lĩnh vực nghệ thuật khó đạt được tính thống nhất tuyệt đối trong đánh giá tài năng. Với quy định như vậy, tại Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước, chỉ 2 trong tổng số 15 thành viên không đồng ý là hồ sơ không đủ điều kiện trình Hội đồng cấp Nhà nước (vì chỉ đạt 86,7%). Tại Hội đồng cấp Nhà nước, các hồ sơ chỉ cần 3 trong tổng số 25 thành viên không đồng ý (vì chỉ đạt 88%) là cũng không đủ điều kiện để đề nghị Thủ tướng Chính phủ xét trình Chủ tịch nước xét tặng danh hiệu.

Những bất cập nảy sinh cho thấy sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 89/2014/NĐ-CP cho phù hợp hơn với thực tế hiện nay.

Tại hội nghị đóng góp ý kiến cho dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 89/2014/NĐ-CP mới đây, bên cạnh việc kiến nghị, hoàn thiện, chỉnh sửa các điều quy định về giải thưởng, về số lượng thành viên Hội đồng xét tặng các cấp, về tỷ lệ phiếu bầu đồng ý của Hội đồng xét tặng các cấp cho phù hợp hơn với thực tế hiện nay, thì nhiều ý kiến cho rằng việc quy đổi giải thưởng để cắt giảm chỉ tiêu so với quy định cũ làm ảnh hưởng đến quyền lợi của các nghệ sĩ. Trong đó, có thể kể đến những bất cập trong việc quy đổi giải thưởng của các chức danh chỉ đạo nghệ thuật, biên đạo múa và nhạc công.

Nhiều nghệ sĩ có ý kiến cho rằng đối với loại hình sân khấu, việc dự thảo Nghị định bỏ đi một số chức danh như đạo diễn âm thanh, ánh sáng, xem nhẹ vai trò của chỉ đạo nghệ thuật ở lĩnh vực sân khấu là chưa thỏa đáng trong khi hiện nay đạo diễn âm thanh, ánh sáng đã được Trường đại học sân khấu điện ảnh đưa vào ngành học chính thức. Hay vai trò của chỉ đạo nghệ thuật trong một tác phẩm sân khấu truyền thống là vô cùng quan trọng. Vì vậy, Ban soạn thảo Nghị định nên cân nhắc vai trò của chỉ đạo nghệ thuật trong việc xét tặng danh hiệu, tránh thiệt thòi cho các nghệ sĩ.

P. LAN
  • Hotline
    (028) 3920 1523
  • Email