Giá trị lịch sử và ý nghĩa thời đại của “Tuyên ngôn độc lập” năm 1945

  • 08:29 ,29/08/2019

KHPTO - Tuyên ngôn độc lập - áng văn lập quốc vĩ đại, kiệt tác tư tưởng, lý luận của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã mở đầu kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam có giá trị lịch sử thế giới và ý nghĩa thời đại sâu sắc.

Cách nay 74 năm, vào Tháng Tám mùa thu lịch sử, dưới sự lãnh đạo đúng đắn, tài tình, sáng tạo của Bác Hồ và Đảng cộng sản Việt Nam, nhân dân Việt Nam đã nhất tề đứng dậy làm cuộc Cách mạng Tháng Tám thành công, giành chính quyền trong cả nước. Với thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám, ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bản “Tuyên ngôn độc lập” trước toàn thế giới, khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Có thể nói, “Tuyên ngôn độc lập - áng văn lập quốc vĩ đại, kiệt tác về tư tưởng, lý luận của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bản tổng kết những giá trị tinh thần của cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân ta, đồng thời cũng là Tuyên ngôn mở đầu kỷ nguyên độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội của Việt Nam”, có giá trị lịch sử thế giới và ý nghĩa thời đại sâu sắc.

Thứ nhất, Tuyên ngôn độc lập trước hết khẳng định một chân lý bất hủ trong lịch sử phát triển nhân loại là: “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”; và, “Đó là những lẽ phải không ai chối cãi được”. Vì vậy, trên thế giới và trong lịch sử phát triển của loài người, không có (và không thể có) một dân tộc nào có quyền xâm lược, áp bức, bóc lột một dân tộc khác - đó cũng là lẽ phải không ai chối cãi được.

Tuy nhiên, gần một thế kỷ qua (1858 -1945), dân tộc Việt Nam đã phải đứng lên đấu tranh chống ách đô hộ, bóc lột của thực dân Pháp và phát xít Nhật. Có thể khẳng định rằng: “Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn 80 năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng về phe Đồng minh chống phát xít mấy năm nay, dân tộc đó phải được tự do! Dân tộc đó phải được độc lập” . Và, với thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám, nước Việt Nam đã trở thành một nước tự do, độc lập. “Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy”.

Thứ hai, Tuyên ngôn độc lập không chỉ khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, mà còn là văn bản pháp lý quan trọng đặt nền tảng cho việc thiết lập Nhà nước pháp quyền dân chủ của Việt Nam từ năm 1945 và tạo cơ sở pháp lý cho bản Hiến pháp năm 1946 của nước ta. Từ Nhà nước pháp quyền dân chủ năm 1945 với mục tiêu “Độc lập - Tự do - Hạnh phúc”, cách mạng Việt Nam liên tục phát triển lên tầm cao mới với sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân nhằm mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Hơn nữa, Tuyên ngôn độc lập không chỉ tạo ra cơ sở lý luận và thực tiễn, điều kiện vật chất và tinh thần góp phần bảo đảm cho thắng lợi của hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, mà còn trở thành động lực thôi thúc nhân dân ta tích cực xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thứ ba, Tuyên ngôn độc lập không chỉ khẳng định một cách đanh thép nền độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ của nước Việt Nam, mà còn mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc ta - kỷ nguyên phát triển “Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội”.

Nội dung và tinh thần khoa học, cách mạng và nhân văn của Tuyên ngôn độc lập đã tạo ra cơ sở đưa dân tộc Việt Nam trở thành dân tộc tiên phong trong cuộc đấu tranh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người trên toàn thế giới. Bởi lẽ, coi những giá trị trong Tuyên ngôn độc lập 1776 của Mỹ và Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền 1789 của Pháp là những tinh hoa văn hóa, văn minh nhân loại; và xuất phát từ đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát triển sáng tạo chúng lên một tầm cao mới để đưa vào Tuyên ngôn độc lập của Việt Nam. Nếu như trong các bản Tuyên ngôn của Mỹ và của Pháp nói trên chỉ đơn thuần đề cập đến quyền của con người (quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc) như một tất yếu của tạo hóa, không ai có thể xâm phạm được thì Chủ tịch Hồ Chí Minh đã “phát triển quyền con người trở thành quyền dân tộc” và chỉ rõ mối quan hệ biện chứng giữa quyền con người và quyền dân tộc. Trong đó, dân tộc độc lập là điều kiện tiên quyết bảo đảm thực hiện quyền con người; và thực hiện quyền con người là phát huy giá trị và ý nghĩa của độc lập dân tộc; đồng thời góp phần bảo vệ và phát triển độc lập dân tộc một cách bền vững.

Bảy mươi tư năm đã đi qua, song những quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh được thể hiện một cách đanh thép và nhất quán trong bản Tuyên ngôn độc lập về quyền con người, quyền dân tộc và sự thống nhất biện chứng giữa chúng, về ý chí đấu tranh kiên cường của dân tộc Việt Nam để giữ vững nền độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và sự toàn vẹn lãnh thổ của đất nước vẫn giữ nguyên giá trị, tính thời sự và có ý nghĩa đặc biệt trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Sau hơn 30 năm đổi mới và hội nhập quốc tế, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu và thuận lợi, chúng ta cũng đang đứng trước những khó khăn và thách thức không nhỏ. Các thế lực thù địch luôn tìm cách chống phá cách mạng Việt Nam; tình hình tranh chấp chủ quyền phức tạp trên biển Đông đang đe dọa đến độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ đất nước. Trước tình hình đó, Đảng và Nhà nước ta xác định: “Bảo đảm lợi ích tối cao của quốc gia - dân tộc, trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, bình đẳng và cùng có lợi, thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển... Kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc,…” . Điều đó đồng thời có nghĩa là, bảo đảm quyền dân tộc, quyền con người và bảo đảm cuộc sống hòa bình, ấm no, tự do, hạnh phúc của nhân dân.

Có thể nói, năm tháng sẽ đi qua, song nội dung và tinh thần của Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa vẫn sống mãi trong lòng các thế hệ người Việt Nam và nhân dân tiến bộ trên thế giới, không chỉ bởi giá trị lịch sử, pháp lý và ý nghĩa thời đại của nó, mà còn bởi tinh hoa nhân văn cao cả về quyền của dân tộc và quyền của con người được sống trong hòa bình, độc lập, tự do như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã hằng mong ước và cống hiến cả cuộc đời và sự nghiệp của mình để thực hiện.

PGS.TS. NGUYỄN THẾ NGHĨA

(Phó chủ tịch Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật TP.HCM)

  • Hotline
    (028) 3920 1523
  • Email