Bệnh nhiễm trùng ký sinh trùng hệ thần kinh trung ương

  • 16:02 ,06/03/2009

Bệnh nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương như viêm màng não và viêm não tủy do ký sinh trùng gây nên đã có từ lâu ở nước ta và trên thế giới nhưng chưa được quan tâm đúng mức tại các cơ sở y tế. Từ những năm 1994 - 2000, tại Trung tâm bệnh nhiệt đới (nay là Bệnh viện bệnh nhiệt đới) TP.HCM đã phát hiện nhiều trường hợp bệnh lý hệ thần kinh trung ương do ký sinh trùng nhờ phối hợp với bộ môn ký sinh trùng Đại học y dược TP.HCM, và cho đến nay rất nhiều trường hợp đã được phát hiện và điều trị kịp thời tại bệnh viện.

Ký sinh trùng (KST) gây bệnh ở não, màng não, gồm nhiều tác nhân, có thể tạo thành nang to gây chèn ép não thất hoặc xâm nhập vào vùng chất trắng gây phù nề, rối loạn hệ thần kinh thực vật, nhức đầu dai dẳng... Sau đây là một số tác nhân gây bệnh lý ở não thường gặp:

- Cysticercus cellulosae là ấu trùng sán dải heo (Taenia solium).

Người ta thường nuốt phải trứng qua đường thực phẩm, do ăn rau sống có dính phân heo rửa không sạch, nước uống bị vấy bẩn phân heo... Trứng bị nuốt vào sẽ phóng thích. Phôi có 6 móc, chui qua niêm mạc ruột, theo hệ tuần hoàn lên tim, rồi phát tán khắp cơ thể. Một số nang ấu trùng theo máu lên não, tạo thành nang sán ở não, có thể phát triển rất lớn, gây chèn ép não thất, thậm chí gây tử vong.

- Toxcara canis, Toxocara cati là giun đũa chó, mèo. Giun trưởng thành sống trong ruột non của chó, mèo, đẻ trứng theo phân ra ngoài phát tán ở môi trường, dính lên quần áo, ghế sopha, giường chiếu trong nhà, hoặc lẫn trong đất cát quanh nhà. Người ta thường nuốt phải trứng sán do dính vào tay. Trẻ em thường bị nhiễm do nghịch đất cát có chứa trứng giun sau đó cho tay vào miệng. Trứng vào ruột người biến thành ấu trùng sẽ di chuyển khắp các cơ quan nội tạng như gan, phổi, não, mắt..., gây nên bệnh cảnh ký sinh trùng lạc chỗ. Tại não, Toxocara canis thường hay thâm nhập vào vùng chất trắng cạnh não thất, gây phù nề cục bộ và chèn ép. Bệnh đáp ứng tốt với điều trị nếu được phát hiện sớm.

- Giun lươn (Strongyloides stercoralis) là giun tròn sống ký sinh ở ruột non, gần tá tràng của người. Giun trưởng thành đẻ trứng nở thành ấu trùng ngay trong ruột non, ấu trùng theo phân ra ngoài sống ở đất ẩm nhiều năm. Khi người tiếp xúc với đất ẩm, ấu trùng giun lươn sẽ chui qua da, vào máu rồi theo hệ tuần hoàn lên phổi, qua khí quản, thực quản rồi bị nuốt vào lại ruột non. Mặt khác, giun lươn còn có chu trình tự nhiễm, trong đó ấu trùng đi xuyên qua niêm mạc ruột để vào hệ tuần hoàn và về lại ruột non. Khi cơ thể bị suy giảm miễn dịch do bất kỳ nguyên nhân nào, giun lươn có thể phát tán đến nhiều cơ quan trong cơ thể và đi lên não, gây phù nề tại nơi xâm nhập và có thể mang theo vi khuẩn gram âm từ đường ruột vào não gây bệnh cảnh viêm màng não hay nhiễm trùng huyết do vi khuẩn mang theo.

- Giun đầu gai (Gnathostoma spp) sống ký sinh ở dạ dày chó, mèo và thú ăn thịt như cọp, beo... Trứng giun theo phân ra ngoài đi vào môi trường nước, được lăng quăng đỏ cyclops nuốt vào. Khi các loài tôm cá nước ngọt (cá lóc, lươn, tôm...) nuốt phải cyclop, ấu trùng Gnathostoma spinigerum sẽ chui ra đi vào gan, cơ của các động vật này, tạo thành nang ấu trùng. Người ta bị nhiễm ấu trùng Gnathostoma spp khi ăn thủy sản nấu không chín. Ấu trùng vào ruột non sẽ đi xuyên qua vách ruột, theo máu đến gan, các cơ quan nội tạng khác và cả não, màng não, gây xuất huyết, gây chèn ép, phù nề... có thể dẫn đến tử vong.

Để phòng ngừa:

- Không nên ăn rau sống và uống nước lã không sạch.

- Xổ giun cho chó, mèo định kỳ và rửa tay trước khi ăn; không cho trẻ em nghịch đất cát và chơi với chó, mèo.

- Không ăn thủy sản nấu không chín.

- Khi tiếp xúc với đất ẩm hoặc lội nước phải mang găng tay hoặc ủng cao su.

Khi thấy biểu hiện bất thường như nhức đầu kéo dài kèm nôn, buồn nôn, đặc biệt khi đã có lần ăn thủy sản hoặc rau sống, nhà có nuôi chó, mèo hoặc có tiếp xúc với đất ẩm, thì nên đi khám tại chuyên khoa ký sinh trùng để được chẩn đoán và điều trị sớm.

TS.BS. TRẦN PHỦ MẠNH SIÊU

(Bệnh viện bệnh nhiệt đới TP.HCM)

  • Hotline
    (028) 3920 1523
  • Email